Rozporządzenie EUDR - obowiązki, TRACES, terminy 2026

Rozporządzenie EUDR sprowadza cały skomplikowany aparat regulacyjny do jednego twardego pytania: czy potrafisz udowodnić, że towary, które wprowadzasz na rynek Unii, nie pochodzą z terenów wylesianych po 31 grudnia 2020 r.? Jeśli tak - jesteś zgodny. Jeśli nie - masz problem, niezależnie od tego, jak legalnie kupiłeś surowiec. Po serii odroczeń i nowelizacji opublikowanej 23 grudnia 2025 r. obowiązują nowe terminy stosowania, ale rdzeń regulacji się nie zmienił. Ten artykuł tłumaczy nie tylko to, co mówi prawo, ale i to, czego nie tłumaczy żadna kancelaria: jak technicznie zebrać i zweryfikować dowód geolokalizacyjny, który jest faktycznym sercem EUDR.

Zastrzeżenie na wstępie: to nie jest porada prawna. Terminy, kategorie podmiotów i sankcje podaję wg stanu na czerwiec 2026 r., na podstawie tekstu rozporządzenia (UE) 2023/1115 i jego nowelizacji (UE) 2025/2650. Przed podjęciem decyzji zweryfikuj aktualny tekst aktów oraz polskie przepisy wdrażające.

Czym jest rozporządzenie EUDR i dlaczego powstało

EUDR (European Union Deforestation Regulation), formalnie rozporządzenie (UE) 2023/1115, to unijny instrument mający zatrzymać tzw. importowane wylesianie. Idea jest prosta: Unia jest jednym z największych rynków zbytu dla towarów, których produkcja na świecie napędza wycinkę lasów - kawy, kakao, oleju palmowego, soi, wołowiny. Dopóki te towary swobodnie wjeżdżają na wspólny rynek, europejski konsument pośrednio finansuje karczowanie lasów tropikalnych. EUDR odcina tę ścieżkę: towar niezgodny z wymogami po prostu nie może być legalnie wprowadzony do obrotu ani wyeksportowany z UE.

Data graniczna 31 grudnia 2020 - klucz całej regulacji

Najważniejsza liczba w całym rozporządzeniu to data: 31 grudnia 2020 r. Towar jest „wolny od wylesiania" (deforestation-free) tylko wtedy, gdy pochodzi z działek, na których po tej dacie nie doszło do wylesiania ani degradacji lasów. To rozróżnienie wywraca intuicję wielu firm. Surowiec może być w pełni legalny w kraju pochodzenia, opłacony, z fakturą i certyfikatem - a mimo to niezgodny z EUDR, jeśli działka, z której pochodzi, została wykarczowana po granicznej dacie. Legalność i zgodność z EUDR to dwie różne rzeczy, a regulacja wymaga jednej i drugiej naraz.

Dlatego cały ciężar dowodowy przesuwa się na konkretną lokalizację produkcji. Nie wystarczy oświadczyć, że łańcuch dostaw jest „odpowiedzialny". Trzeba wskazać palcem na mapie miejsce, z którego pochodzi towar, i wykazać, że to miejsce po 31.12.2020 nie zmieniło się z lasu w uprawę.

Kogo dotyczy EUDR? Operatorzy, podmioty handlowe, MŚP

Pierwsze pytanie każdej firmy brzmi: czy to w ogóle mnie dotyczy? Rozporządzenie posługuje się dwiema podstawowymi rolami.

Operator vs podmiot handlowy (trader)

Operator to podmiot, który po raz pierwszy wprowadza odnośny towar na rynek UE lub wywozi go z Unii w ramach działalności gospodarczej - na przykład importer kawy, producent mebli sprowadzający drewno spoza UE, firma wprowadzająca opony. To na operatorze spoczywa pełen ciężar należytej staranności i to on składa oświadczenie o należytej staranności (DDS).

Podmiot handlowy (trader) to ten, kto udostępnia towar już obecny na rynku dalej w łańcuchu - dystrybutor, hurtownik. Duzi traderzy (niebędący MŚP) traktowani są w praktyce jak operatorzy i również składają DDS. Mali traderzy mają obowiązki lżejsze, skupione na identyfikowalności (traceability): muszą zbierać i przekazywać dalej numery referencyjne DDS otrzymane od dostawców, ale nie prowadzą własnej pełnej procedury due diligence.

Duże i średnie vs mikro i małe - oraz pułapka utraty statusu MŚP

Wielkość firmy decyduje zarówno o terminie, jak i o zakresie obowiązków. Mikro i mali operatorzy korzystają z uproszczeń, o których piszę niżej. Uwaga na pułapkę, którą łatwo przeoczyć: jeśli firma w danym roku utraci status mikro- lub małego przedsiębiorstwa (np. przez wzrost obrotów albo zatrudnienia), może zostać objęta wcześniejszym, surowszym terminem i pełnym zakresem due diligence. Status MŚP nie jest dany raz na zawsze - trzeba go monitorować, bo zmiana kategorii zmienia obowiązki regulacyjne z dnia na dzień.

Czy dotyczy mojej firmy?

Najprostszy sygnał: jeśli w Twojej działalności pojawia się którykolwiek z siedmiu odnośnych towarów albo produkt z niego pochodny - czy to jako import, czy eksport z UE, czy wprowadzenie do obrotu - EUDR prawdopodobnie Cię dotyczy. Nie chodzi tylko o surowce. Czekolada, papier, meble, opony, skóra, pasze - to wszystko produkty pochodne objęte zakresem, identyfikowane przez kody CN/HS w załączniku do rozporządzenia. Firma, która „tylko" sprzedaje wyroby drewniane albo wyroby z kakao na rynku UE, też może być traderem w rozumieniu EUDR.

Siedem towarów objętych EUDR i produkty pochodne

EUDR obejmuje siedem grup towarów odnośnych:

• bydło (głównie wołowina, w tym pochodzenie paszy)
• kakao (i czekolada oraz inne wyroby kakaowe)
• kawa
• olej palmowy
• kauczuk (naturalny, w tym opony i wyroby gumowe)
• soja (w tym jako składnik pasz)
• drewno (od surowca po meble, papier, pulpę, wyroby drewniane)

Do każdego towaru dochodzą produkty pochodne wymienione w załączniku I rozporządzenia i przypisane do konkretnych kodów CN/HS. To właśnie ta lista kodów rozstrzyga, czy dany wyrób wpada w zakres regulacji. Pełne zestawienie towarów i kodów to materiał na osobny tekst - tu wystarczy zapamiętać, że zakres jest szerszy, niż sugeruje skojarzenie z „surowcami z lasów tropikalnych".

Należyta staranność krok po kroku - trzy filary EUDR

Sercem operacyjnym EUDR jest należyta staranność (due diligence). Rozporządzenie rozkłada ją na trzy filary, które trzeba przejść po kolei dla każdej partii towaru.

1. Zebranie informacji

Operator gromadzi dane potwierdzające, że towar jest wolny od wylesiania i wyprodukowany zgodnie z prawem kraju pochodzenia. Komplet obejmuje m.in. opis towaru i ilość, kraj produkcji, dane dostawcy, dowody legalności (pozwolenia, koncesje) oraz - element kluczowy - geolokalizację wszystkich działek, na których wyprodukowano towar, wraz z datą lub przedziałem czasu produkcji. To na tym etapie najczęściej sypią się projekty EUDR, bo zebranie współrzędnych z setek gospodarstw to nie formalność, lecz realna operacja logistyczna i danych.

2. Ocena ryzyka

Na podstawie zebranych informacji operator ocenia ryzyko, że towar jest niezgodny. W grę wchodzą dwa wymiary: poziom ryzyka kraju (lub regionu) produkcji według klasyfikacji Komisji - niskie, standardowe, wysokie - oraz ryzyko wylesiania per konkretna działka. Kraj niskiego ryzyka uprawnia do uproszczonej należytej staranności; standardowe i wysokie wymagają pełnej oceny. Ale klasyfikacja kraju to dopiero wstęp - prawdziwą odpowiedź daje sprawdzenie samej działki względem danych o utracie pokrywy leśnej.

3. Mitygacja ryzyka

Jeśli ocena wykaże, że ryzyko nie jest znikome, operator musi je ograniczyć przed wprowadzeniem towaru na rynek - przez dodatkowe informacje, audyty, badania terenowe, dane satelitarne albo wykluczenie konkretnego dostawcy. Dopiero gdy ryzyko zostanie sprowadzone do poziomu znikomego, można złożyć DDS i wprowadzić towar do obrotu. To tu „geolokalizacja" przestaje być podaniem współrzędnych, a staje się weryfikacją: nakładasz działkę na dane o wylesianiu i sprawdzasz, czy po 31.12.2020 coś się tam zmieniło.

Geolokalizacja działek - serce EUDR i jak zebrać dowód

To jest sekcja, której nie znajdziesz u doradców prawnych. Wszyscy piszą „trzeba podać geolokalizację", nikt nie tłumaczy, jak ją zebrać, zweryfikować i udokumentować. A to jest dokładnie ten twardy dowód, na którym stoi albo upada cała zgodność z EUDR.

Współrzędne czy poligony?

Rozporządzenie wymaga geolokalizacji każdej działki produkcji. Dla małych działek dopuszcza pojedynczy punkt (para współrzędnych: szerokość i długość geograficzna). Dla działek produkcji powyżej 4 hektarów (poza bydłem) wymagany jest poligon - czyli zamknięty obrys granic działki w formie zestawu współrzędnych wierzchołków (w praktyce GeoJSON). Punkt mówi „gdzieś tutaj", poligon mówi „dokładnie na tym obszarze" - i tylko poligon pozwala rzetelnie sprawdzić, czy w obrębie działki doszło do wylesiania.

Jak udowodnić „no-deforestation" po 31.12.2020

Tu wchodzą dane satelitarne. Sam zbiór współrzędnych nic nie znaczy, dopóki nie nałożysz go na warstwę informacji o utracie pokrywy drzewnej w czasie. Najczęściej wykorzystywanym, otwartym źródłem jest Global Forest Watch wraz z danymi o utracie pokrywy leśnej (tree cover loss, tzw. dane Hansena), które rok po roku pokazują, gdzie ubył las. Procedura jest konceptualnie prosta: bierzesz poligon działki, nakładasz go na warstwę utraty lasu i sprawdzasz, czy w granicach działki po 31 grudnia 2020 r. zarejestrowano ubytek lasu. Brak ubytku to materiał dowodowy „wolne od wylesiania". Ubytek to czerwona flaga, która wymaga wyjaśnienia albo wyklucza działkę.

Dokładnie ten mechanizm realizuje konektor deforestacji w BioVerify. Nakłada poligon działki (polygon_geojson) na dane Global Forest Watch o utracie pokrywy drzewnej, sumuje powierzchnię ubytku i zwraca werdykt poziomu ryzyka wraz z oceną w logice DNSH (pass/fail). Zamiast ręcznie klikać po mapach satelitarnych, dostajesz powtarzalny, udokumentowany wynik per działka - czyli gotowy element dokumentacji należytej staranności.

Screening setek działek i dostawców naraz - problem skali

Pojedyncza działka to ćwiczenie. Łańcuch dostaw złożony z setek czy tysięcy gospodarstw to zupełnie inna liga - i dokładnie tu kancelarie milkną. Nie da się ręcznie sprawdzić pięciuset poligonów. Potrzebny jest screening masowy: import lokalizacji wszystkich działek, automatyczne nałożenie ich na dane o wylesianiu i wyłuskanie tych, które wymagają interwencji. W BioVerify każda lokalizacja to osobny asset z geometrią punktu lub poligonu, a screening GIS przepuszcza je przez konektory ryzyka hurtowo - od razu widać, które działki są czyste, a które trzeba pociągnąć dalej. Logika jest ta sama, którą opisuję przy screeningu lokalizacji na obszarach chronionych i przy sprawdzaniu dostawcy w łańcuchu dostaw pod kątem ryzyk wpływu na bioróżnorodność.

CTA praktyczne: nałóż poligony swoich działek na dane o utracie lasu - konektor deforestacji w BioVerify zrobi to za Ciebie i zwróci werdykt ryzyka per lokalizacja.

TRACES i oświadczenie DDS - jak to działa w praktyce

Cała należyta staranność musi gdzieś wylądować. Tym miejscem jest TRACES - unijny system informacyjny, w którym składa się oświadczenia o należytej staranności. Moduł EUDR w TRACES został udostępniony 4 grudnia 2024 r. i to przez niego przechodzi formalna część obowiązku.

Co składasz i co dostajesz

Przed wprowadzeniem towaru na rynek operator składa w systemie oświadczenie o należytej staranności (DDS - Due Diligence Statement). W DDS deklaruje, że przeprowadził należytą staranność i że ryzyko niezgodności jest znikome, oraz załącza dane towaru i geolokalizację działek. Po złożeniu DDS system nadaje numer referencyjny - to jest „bilet wstępu" na rynek dla danej partii.

Przepływ referencji w łańcuchu dostaw

Numer referencyjny nie umiera w jednym DDS. Podmioty niżej w łańcuchu, które dalej obracają tym samym towarem, podają numery referencyjne otrzymane od dostawców, budując ciągłość identyfikowalności od działki aż po finalny wyrób. W praktyce oznacza to, że każdy uczestnik łańcucha musi umieć powiązać swoją partię z konkretnym DDS wyżej - a to wymaga porządku w danych o pochodzeniu.

Uproszczona deklaracja dla mikro i małych operatorów

Tu działa najważniejsze ułatwienie z nowelizacji. Mikro i mali operatorzy pierwotni (zwłaszcza w krajach niskiego ryzyka) mogą złożyć jednorazową, uproszczoną deklarację w systemie zamiast odrębnego DDS przy każdej partii. Otrzymują wówczas jeden identyfikator deklaracji, który wystarcza do celów identyfikowalności. To realne odciążenie najmniejszych podmiotów, choć nie zwalnia z wymogu, by towar faktycznie był wolny od wylesiania.

Nowe terminy EUDR po nowelizacji z grudnia 2025

To sekcja, która starzeje się najszybciej, więc trzymaj się dat z oficjalnych źródeł. Nowelizacja - rozporządzenie (UE) 2025/2650 - została opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 23 grudnia 2025 r. i weszła w życie 26 grudnia 2025 r. (trzeciego dnia po publikacji).

30 grudnia 2026 i 30 czerwca 2027

Po nowelizacji obowiązują dwa terminy stosowania głównych obowiązków:

• 30 grudnia 2026 r. - dla dużych i średnich operatorów oraz traderów,
• 30 czerwca 2027 r. - dla mikro i małych przedsiębiorstw oraz osób fizycznych.

To oznacza w praktyce 12-miesięczne przesunięcie względem wcześniej planowanej daty końca 2025 r. Przypominam o pułapce: utrata statusu MŚP może przenieść firmę do wcześniejszego terminu.

Co zmieniła nowelizacja - uproszczenia, nie pełne odroczenie

Warto rozwiać częste nieporozumienie. To nie było pełne zawieszenie regulacji. Nowelizacja przesunęła terminy i wprowadziła uproszczenia (m.in. jednorazowa deklaracja dla najmniejszych, doprecyzowanie definicji, korekta obowiązków due diligence), ale zachowała fundamentalny cel środowiskowy i podstawową architekturę: geolokalizacja, dowód no-deforestation, DDS w TRACES zostają. Doszło też do zawężenia samego zakresu: z załącznika I wykreślono niektóre produkty drukowane (dział 49 Nomenklatury scalonej - m.in. książki, gazety i inne wyroby poligraficzne na papierze), uznane za mające znikome znaczenie dla wylesiania. Dodatkowo Komisja Europejska została zobowiązana do przeglądu upraszczającego - z terminem prac do 30 kwietnia 2026 r. - co oznacza, że temat może jeszcze ewoluować. Śledź źródła pierwotne.

Okres przejściowy i co oznacza w praktyce

Przesunięcie terminów to nie zaproszenie do bezczynności. Zebranie geolokalizacji setek działek, uporządkowanie danych o dostawcach i przetestowanie procesu składania DDS to miesiące pracy, nie tygodnie. Firmy, które potraktują odroczenie jako czas na przygotowanie, wejdą w datę stosowania spokojnie. Te, które uznają, że „mają czas", obudzą się na kilka tygodni przed terminem z setkami niezweryfikowanych działek.

Kary za nieprzestrzeganie EUDR

Sankcje są dotkliwe i celowo uderzają w to, co boli najbardziej - przychód i dostęp do rynku. Wg tekstu rozporządzenia i kierunku transpozycji do prawa krajowego, za naruszenia grożą m.in.:

• maksymalna grzywna nie niższa niż 4% rocznego obrotu podmiotu w UE (państwa członkowskie ustalają górny pułap nie niżej niż ten poziom),
• konfiskata odnośnych towarów oraz przychodów z transakcji,
• czasowe wykluczenie z postępowań o zamówienia publiczne i z dostępu do finansowania publicznego,
• czasowy zakaz wprowadzania towarów na rynek.

Dodatkowo, przy naruszeniach umyślnych, w grę wchodzi odpowiedzialność karna na gruncie dyrektywy (UE) 2024/1203 o ochronie środowiska poprzez prawo karne - w najpoważniejszych przypadkach łącznie z karą pozbawienia wolności. Konkretne polskie przepisy wdrażające (w tym wskazanie organu kontrolnego) były na etapie prac legislacyjnych - przed powołaniem się na konkretną sankcję sprawdź aktualny stan ustawy krajowej. To nie jest porada prawna.

EUDR a strategia bioróżnorodności (ESRS E4 / TNFD)

Największy błąd to traktować EUDR jako wyspę. Dane, które zbierasz pod EUDR - geolokalizacja działek i historia utraty lasu - to dokładnie te same dane, które zasilają szerszą analizę zależności i wpływów na przyrodę. Ten sam poligon, który posłużył do dowodu no-deforestation, można nałożyć na obszary chronione (Natura 2000, dane EEA), ocenić w ramach ENCORE i wpiąć w Biodiversity Passport pod kątem ESRS E4 oraz TNFD i logiki DNSH.

Innymi słowy: EUDR to nie dodatkowy ciężar obok raportowania bioróżnorodności, lecz punkt wejścia do niego. Robiąc EUDR porządnie, masz już połowę materiału do badania podwójnej istotności i strategii bioróżnorodności. Rozwijam ten wątek w tekście o tym, jak ująć EUDR przy budowie strategii bioróżnorodności, gdzie EUDR pełni rolę regulacyjnego sygnału w analizie podwójnej istotności.

To jest też cała luka konkurencji w jednym zdaniu: doradcy opisują, co mówi prawo, a BioVerify pokazuje, jak technicznie zebrać dowód i ponownie wykorzystać go w raportowaniu. Te same dane satelitarne, które zamykają DDS, domykają sekcję bioróżnorodności w raporcie.

FAQ

Czy EUDR dotyczy mojej firmy, jeśli tylko sprzedaję w UE produkty z drewna lub kakao? Bardzo możliwe, że tak - jako podmiot handlowy (trader). Zakres EUDR obejmuje nie tylko surowce, ale i produkty pochodne (meble, papier, czekolada, opony) identyfikowane kodami CN/HS. Mali traderzy mają obowiązki lżejsze (głównie identyfikowalność i przekazywanie numerów referencyjnych DDS), ale wciąż są objęci regulacją.

Do kiedy muszę się przygotować? Po nowelizacji z grudnia 2025 r. (rozporządzenie UE 2025/2650): duże i średnie podmioty - od 30 grudnia 2026 r., mikro i małe oraz osoby fizyczne - od 30 czerwca 2027 r. Uwaga na utratę statusu MŚP, która może przesunąć firmę do wcześniejszego terminu. Daty wg stanu na czerwiec 2026 r. - weryfikuj aktualny tekst.

Co dokładnie składam w TRACES? Oświadczenie o należytej staranności (DDS), w którym deklarujesz, że przeprowadziłeś due diligence i ryzyko niezgodności jest znikome, oraz załączasz dane towaru i geolokalizację działek. System nadaje numer referencyjny, który przekazujesz dalej w łańcuchu dostaw. Najmniejsi operatorzy pierwotni mogą skorzystać z jednorazowej uproszczonej deklaracji.

Jak udowodnić, że moja działka nie była wylesiana? Przez geolokalizację (poligon dla działek produkcji powyżej 4 ha, poza bydłem) nałożoną na dane satelitarne o utracie pokrywy leśnej, np. Global Forest Watch. Jeśli w granicach działki po 31 grudnia 2020 r. nie zarejestrowano ubytku lasu, masz materiał dowodowy „wolne od wylesiania". Konektor deforestacji w BioVerify robi to nałożenie automatycznie i zwraca werdykt ryzyka per działka.

Czy odroczenie oznacza, że mogę nic nie robić? Nie. Nowelizacja przesunęła terminy i wprowadziła uproszczenia, ale nie zniosła obowiązków. Zebranie geolokalizacji setek działek i przetestowanie procesu DDS zajmuje miesiące - odroczenie to czas na przygotowanie, nie na bezczynność.

Sprawdź swoje działki pod kątem EUDR

EUDR ostatecznie zawsze wraca do jednego dowodu: moje działki nie były wylesiane po 31 grudnia 2020 r. Ten dowód powstaje przez nałożenie geolokalizacji na dane satelitarne o utracie lasu - i dokładnie to robi BioVerify, konektorem deforestacji (Global Forest Watch) oraz screeningiem GIS, te same dane domykając w raporcie ESRS E4 i TNFD.

Przeskanuj lokalizacje pod kątem EUDR i ESRS E4 w BioVerify - od pojedynczej działki po cały łańcuch dostaw.

Zastrzeżenie: powyższy materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Terminy, kategorie podmiotów i sankcje podano wg stanu na czerwiec 2026 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2023/1115 i nowelizacji (UE) 2025/2650. Przed podjęciem decyzji zweryfikuj aktualny tekst aktów prawnych oraz polskie przepisy wdrażające. </content> </invoke>